Grammatica A2
L'imperativ
(Die Befehlsform)
Der Imperativ ist die Befehlsform des Verbs und wird für Anweisungen, Verbote, Warnungen, Wünsche und Ratschläge gebraucht.
Der Imperativ kann bei den meisten Verben auf Grundlage der 3. Person Singular Indikativ (für die Bildung des Imperativs Singular) bzw. auf der Grundlage der 2. Person Plural Indikativ unter Weglassen des Endungs-s (für die Bildung des Imperativs Plural) gebildet werden.
Exaimpels:
|
verb |
3. pers. singular |
imperativ singular |
2. pers. plural |
imperativ plural |
| güdar | el güda | güda! | vus güdais | güdai! |
| vender | el venda | venda! | vus vendais | vendai! |
| giodair | el gioda | gioda! | vus giodais | giodai! |
| partir | el parta | parta! | vus partis | parti! |
Eine Ausnahme bilden bei der Bildung des Imperativs Plural die unregelmässigen Verben (dar, vus dais – dat! / far, vus fais – fat! / dir, vus dschais – dit! / ir, vus giais – it! / star, vus stais – stat!)
Ils grads da congual dals adjectivs (la graduaziun)
(Die Steigerung der Adjektive)
Mit Adjektiven kann man Dinge vergleichen. Wir unterscheiden im Romanischen drei Steigerungsformen.
|
positiv |
cumparativ |
superlativ |
|
Il velo es svelt. |
L'auto es plü svelt. |
L'aviun es il plü svelt. |
|
La chasa es gronda. |
La tuor es plü gronda. |
La baselgia es la plü gronda. |
Die folgenden Adjektive haben spezielle Steigerungsformen:
bun/bain – meglder – il meglder
nosch – mender – il mender
mal – pês – il pês
bler – daplü – il plü bler
pac – damain – il plü pac
|
positiv |
cumparativ |
superlativ |
|
Flurin es ün bun ami da mai. |
Tadlar es suvent meglder co discuorrer. |
Anton es il meglder skiunz. |
|
L'ora es noscha. |
Ella es mendra co her. |
La mendra ora es statta in lügl. |
Auch Adverbien können gesteigert werden.
|
positiv |
cumparativ |
superlativ |
|
Alina chanta jent. |
Luisa chanta plü jent co Alina. |
Gianin chanta il plü jent da tuots trais. |
|
Eu nod suvent. |
Plü suvent fetsch eu üna spassegiada. |
Il plü suvent giov eu a ballapè. |
Il perfet
(das Perfekt)
Das Perfekt ist eine Zeitformen, mit der Ereignisse in der Vergangenheit beschrieben werden, die abgeschlossen sind.
El ha pitturà üna chasa.
Ella es currüda a la staziun.
Das Perfekt wird mit den Hilfsverben haben (avair) und sein (esser) und dem Partizip II (particip perfet) gebildet.
Anders als im Deutschen wird das Partizip II nicht ans Ende des Satzes gestellt, sondern meist direkt nach dem Hilfsverb.
Il perfect cul verb 'avair'
(Das Perfekt mit dem Hilfsverb 'avair')
Das Perfekt mit dem Hilfsverb ‘avair’ wird folgendermassen gebildet:
| -ar: mangiar | -er: vender | -air: pudair | -ir: finir |
|
eu n’ha mangià |
eu n’ha vendü |
eu n’ha pudü |
eu n’ha fini |
|
tü hast mangià |
tü hast vendü |
tü hast pudü |
tü hast fini |
|
el/ella ha mangià |
el/ella ha vendü |
el/ella ha pudü |
el/ella ha fini |
|
nus vain mangià |
nus vain vendü |
nus vain pudü |
nus vain fini |
|
vus vais mangià |
vus vais vendü |
vus vais pudü |
vus vais fini |
|
els/ellas han mangià |
els/ellas han vendü |
els/ellas han pudü |
els/ellas han fini |
Il perfet cul verb 'esser'
(Das Perfekt mit dem Hilfsverb 'esser')
Das Partizip II der Verben, die mit dem Hilfsverb 'esser' gebildet werden, passt sich dem Subjekt des Satzes in Bezug auf Numerus und Genus an. Dies ist ein bedeutender Unterschied zur deutschen Sprache, wo das Partizip II beim Gebrauch beider Hilfsverben unverändert bleibt.
| singular | plural | ||
| masculin | feminin | masculin | feminin |
|
eu sun currü |
eu sun currüda |
nus eschan currüts |
nus eschan currüdas |
|
eu sun sagli |
eu sun saglida |
nus eschan saglits |
nus eschan saglidas |
|
eu sun tuornà |
eu sun tuornada |
nus eschan tuornats |
nus eschan tuornadas |
|
eu sun i |
eu sun ida |
nus eschan its |
nus eschan idas |
Die Interrogativpronomen
Die häufigsten Interrogativpronomen, die im Romanischen gebraucht werden, um Fragen zu bilden sind chi und che. Dabei wird chi für Personen gebraucht, während man mit che nach Gegenständen, Tieren, Ideen oder Inhalten fragt.
Beide Pronomen – chi wie auch che – verändern sich nicht nach Numerus oder Genus. Das Pronomen chi kann ausserdem nur als Stellvertreter gebraucht werden, während che sowohl als Begleiter als auch als Stellvertreter zum Einsatz kommt.
|
chi che |
Chi ha scrit quist cudesch? Che cudesch hast tü let illas vacanzas? Che fast tü hoz? |
Wird eine Auswahl aus begrenzten und bereits bekannten Möglichkeiten erfragt, braucht man das Pronom chenün/chenüna. Es kann jedoch nur als Stellvertreter gebraucht werden.
|
Chenün / chenüna Chenüns / chenüna |
Cun chenün dals amis giovast tü a ballapè? Chenüna da quistas vis es plü cuorta? Tü hast blers cudeschs in tia cudaschera. Chenüns hast tü fingià let? |
Weitere gebräuchliche Interrogativpronomen sind folgende:
|
quant quanta quants quantas |
Quant pan laina cumprar per püschain? Quanta fom hast tü? Quants ons hast tü vivü a l'ester? Quantas exposiziuns ha l'artist fingià realisà? |
Fragen können auch mit Hilfe von Interrogativadverbien formuliert werden. Die häufigsten Interrogativadverbien im Romanischen sind ingio, cura, co und perche:
|
Wo? Wann? Wie? Weshalb? |
Ingo stast tü? Cura cumainza la scoula? Co vaja cun tai? Perche nu vainst tü cun nus? |
Activ e passiv
(aktiv und Passiv)
Aktiv und Passiv sind zwei unterschiedliche sprachliche Handlungsrichtungen, um ein Geschehen auzudrücken. Im Aktiv steht das handelnde Subjekt im Mittelpunkt, während im Passiv der Fokus auf das Geschehen oder auf dem Empfänger liegt.
Info grafica: integrar illustraziun activ e passiv
Wandelt man einen Aktiv- in einen Passivsatz um, wird das Subjekt zum Präpositionalobjekt oder kann auch weggelassen werden, während das Akkusativobjekt (im Rätoromanischen l'object direct) zum Subjekt wird.
Bei der Umwandlung muss zudem die Zeitform beibehalten werden. Die folgende Tabelle bietet eine Übersicht der Sätze in allen Zeitformen.
| activ | passiv | |
|
perschaint perfet imperfet plücoperfet futur simpel futur cumpost. |
Eu clom a Gian Eu n'ha clomà a Gian. Eu clomaiva a Gian. Eu vaiva clomà a Gian. Eu clomarà a Gian. Eu varà clomà a Gian. |
Gian vain clomà Gian es gnü clomà. Gian gniva clomà. Gian d'eira gnü clomà. Gian gnarà clomà. Gian sarà gnü clomà. |
Ils grads da congual dals adjectivs
(die Vergleichsformen)
Die Vergleichsformen in der romanischen Sprache werden, analog zur deutschen Sprache positiv, cumparativ und superlativ genannt.
| positiv | cumparativ | superlativ |
| Il cudesch es stigl. | Il quadern es plü stigl. | Il fögl es il plü stigl. |
| L'auto es grond. | La camiunetta es plü gronda. | Il camiun es il plü grond. |
| Il mat es pitschen. | Il mattet es plü pitschen. | Il mattin es il plü pitschen. |
| Las leivras sun ligeras. | Las mürs sun plü ligeras. | Las furmias sun las plü ligeras. |
Die folgenden Formen bilden Ausnahmen und müssen gelernt werden:
| positiv | cumparativ | superlativ |
| bun / buna | meglder / megldra | il meglder / megldra |
| mal / mala | mender / mendra | il mender / la mendra |
| nosch / noscha | pês / pêra | il pês / la pêra |
| bler | plü bler / daplü | il plü bler |
| pac / paca | plü pac / paca, damain | il plü pac / la plü paca |
La posiziun da l'adjectiv
Das attributiv gebrauchte Adjektiv kann vor oder nach dem Nomen stehen.
Vor dem Nomen:
| Beispiele: | |
| Adjektive, die eine Meinung/ein Urteil ausdrücken. |
ün bel di ün curius sentimaint üna bun'idea üna povra duonna üna gronda chosa |
Nach dem Nomen:
| Beispiele: | |
|
Farben |
ün auto blau üna chapütscha cotschna |
|
Formen |
üna maeisa raduonda |
|
Geschmacksrichtungen |
üna tschiculatta dutscha |
|
Herkunftsbezeichnungen |
ün poet rumantsch üna chanzun taliana |
|
längere Adjektive |
üna vusch extraordinaria |