WORK IN PROGRESS

Dar troccas

A

Sco introducziun el sutcapetel sa la scolasta rasar ora tut las cartas da troccas sin meisa e supplicar ils students d'eleger per els quella carta che va – tut tenor lur sesentir actual – il meglier aprau cun els. En roda sa lu mintgin dir ina construcziun tier sia schelta.  

 

La scolasta fa lu la punt al giug culs suandonts plaids: «Nus vein ussa gia saviu dar in’egliada sillas cartas che vegnan duvradas – sigl entir mund – per predir il futur. En Romontschia drovan ins denton ellas cunzun per saver dar il giug da troccas, in giug ch’ins sa mo dar per romontsch. Nus vegnin uss a s’occupar pli detagliadamein cullas cartas ed emprender d’enconuscher entginas reglas. Tgisà, forsa che vus survegnis lu gust d’emprender il giug e pli tard daventar campiun mundial?»

 

Ils students legian ils texts e suttastrehan formulaziuns nunenconuschentas. Las suandontas damondas accumpognan la discussiun: 

• Enconuschas ti ina ni l’autra da quellas persunas? Danunder?
• Enconuschas ti era zatgi che sa dar troccas? Tgei raquentan lezs dil giug da troccas?
• Tgei giug(s) fa(n) part da tiu mund? Raquenta.

B

Sligaziun

  Stefania Gieri Wendelin Helen Selina

Jeu hai empriu da dar troccas da mia tatta.

M F A G I

Jeu dun troccas cun mia famiglia.

U L O G A

Dar troccas ei miu pli grond hobi.

D P R N L
Jeu fetsch part da turniers da troccas. A S F U R

Jeu dun/hai dau troccas en in club.

S P Z A F

Jeu dun adina cul medem partenari/culla medema partenaria

N I S C H

Troccas ei in giug plein tensiun.

N S E R T

Troccas ei ina scola per la veta.

A I V L E

Troccas ei bien pil tgau/tschurvi.

M U N I S

Ins sto dar bein ensemen cul partenari/culla partenaria.

C A T O P

Troccas colligia ils carstgauns dils vitgs.

R E S I L

Sligiaziun: GIUGADURS PASSIUNAI

Erklärung

Ils students legian las pretensiuns e decidan, cun tgei persunas che quellas van aprau. Els colureschan ils caums e nodan ils bustabs da sligiaziun. Han els sligiau endretg il pensum, semuossa la sligiaziun 'giugadurs passiunai'. Sin basa da quella sligiaziun sa la scolasta tschentar las suandontas damondas:

•

Tgei munta il plaid da sligiaziun?

•

Tgei extracts dils texts dad A expriman la pissiun dils trochists e dallas trochistas?

•

Tgei giug deis vus cun pissiun? Semeglia quei giug il giug da troccas? Tgei informaziuns dattan ils texts davart il giug sco tal?

   

Sligiaziun pusseivla

-

Troccas ei in giug da cartas. Mintga giugadur survegn 19 cartas. (Selina)

-

La valeta dallas cartas vegn indicada cun cefras romanas. (Selina)

-

Ins dat troccas cun in partenari. (Gieri, Wendelin)

-

Ins sa far 'buns' ni 'schliats'. (Stefania)

-

Culla dretga tactica san ins influenzar il giug. (Wendelin, Helena)

-

Ei dat differentas variantas. (Stefania, Wendelin)

-

Ina partida troccas vegn era numnada 'in scart'. (Gieri, Selina)

La davosa damonda fa la punt tier la proxima incarica, nua ch'ils students miran in tutorial davart il giug da troccas.

C

Sligaziun

Troccas ei in giug da cartas.

Ins dat troccas cun in quadrel.

Ins dat troccas cun in quadrel.

Ina colur senumna 'flurs'.

Ei dat quater colurs. 

Troccas dattan ins pil pli en quater.

Da mintga colur dat ei 12 cartas.

L'assa ei la pli aulta carta dallas colurs da troccas.

Troccas ha las medemas reglas sco jass.

Ei dat quater fiugras da mintga colur.

Il buob ed il cavagl dattan negins puncts.

Ei vegn dau dus encunter dus.

Il giavel ei la pli bassa trocca.

Las troccas ein ils trumfs.

Il da 9 da mintga colur sa esser il nel.

Tut las troccas dattan 1 punct. 

La regina dat 2 puncts.

La partida culs pli biars puncts gudogna. 

Il cavagl dumbra 2 puncts. 

Troccas ei in giug da dilettants. 

Mintga partida sto far 30 puncts.

Mo treis troccas dattan puncts. 

Il mund ei la pli aulta trocca. 

Il narr dat 4 puncts. 

Ina colur senumna 'fests'.

En tut dat ei 12 troccas.

Tut las figuras dattan puncts.

Las lecras ein las cartas 1-10.

En mintga giug  dat ei 72 puncts.

Il narr ei era ina trocca.

Erklärung

Avon che mirar il film, sa la scolasta tschentar entginas damondas. Ils students che san rispunder cun 'gie' alla damonda, san mintgamai star sin peis. La scolasta sa mintgamai tschentar damondas pli concretas a quels che stattan sin peis. Las suandontas damondas ein pusseivlas:

•

Tgi da vus enconuscha las cartas da troccas?

-> Danunder enconuschis vus quellas? 

•

Tgi da vus ha gia dau inaga troccas?

-> Cun tgi has ti gia dau troccas?

•

Tgi da vus dat jass? 

-> Tgei colurs dat ei el giug da jass?

-> Tgei san ins far trumf? 

•

Tgi da vus vuless bugen emprender da dar troccas?

-> Tgei savesses ti far per emprender quei giug? 

Per far la punt tier l'incarica, di la scolasta ch'ei seigi era pusseivel d'emprender da dar troccas online. Ina varianta ei il 'cuors da troccas', dil qual ins anfla sis parts silla pagina dad RTR. Per emprender d'enconuscher la savida fundamentala dil giug da troccas, miran ils students il 'cuors da troccas 1'. Silsuenter legian els las pretensiuns e ccolureschan quellas ch'ein correctas. Alla fin damonda la scolasta:

•

Ils caums colurai fuorman ensemen ina colur da troccas. Tgeinina?

Risposta: cuppas 

•

Co senumnan las ulteriuras colurs?

Risposta: rosas, spadas, bastuns 

D

Sligaziun

retg da cuppas regina da bastuns cavagl da spadas buob da rosas
bagat narr mund troccas
  lecras figuras  

Erklärung

Ils students miran aunc inaga il tutorial da C ed empleinan ils caums cullas dretgas expressiuns.

E

Erklärung

Ils students sesan sin sutgas en in rudi. La scolasta reparta a mintga student mintgamai ina carta d'ina colur da troccas (bastuns, cuppas, spadas, rosas). Ils students tegnan endamen la colur ch'els han survegniu e dattan anavos la carta. La scolasta metta tut las cartas dallas colurs sin in mun e tegn quel avon ella. Il giug sa entscheiver. La scolasta volva l'emprema carta e di dad ault la colur che vegn presentada sin quella carta, per exempel 'bastuns'. Ils students che han tratg quella colur san uss ir ina sutga vinavon ella direcziun cuntraria all’ura. Sesanfla gia enzatgi sin quella sutga, lu san els star sin peis avon quella persuna ed aschia bloccar lezza dad ir vinavon. Sche negin sesa silla sutga, san els prender plaz leu. Silsuenter tila la scolasta la proxima carta e communichescha la colur alla classa. Ils students pertuccai astgan puspei ir vinavon, denton mo sch'els vegnan buca bloccai. Sch'ina persuna stat gia sin peis avon la sutga, stat la proxima davon ella e blochescha tut quels ch'ein davos ella. Ir vinavon astgan ins mo, sche negin stat davon ins. Aschia va quei vinavon entochen che l'emprema persuna sesa puspei al plaz nua ch'ella era all'entschatta. La persuna che ha sco emprema contonschiu quella finamira sa clamar 'stop' e gudogna il giug.

 

Varianta:

Enstagl da star davon la persuna che sesa, san ins era far aschia che la persuna che blochescha sesa silla persuna che ha il plaz silla sutga.

F

Erklärung

La scolasta sortescha ora tut las 14 cartas da bastuns. Silsuenter dat ella a mintga student ina carta da quella colur. Ils students ston ussa star en ina retscha, tut tenor la grondezia da lur cartas. Per controllar la successiun, san ils students numnar in suenter l'auter la carta ch'els tegnan enta maun. La scolasta controllescha, sch'els stattan endretg.

 

Tut tenor diember dalla gruppa sa la scolasta era dar duas cartas vischinas (per exempel ils 7 ed igl 8 da bastuns) ad entgins students. 

 

Alla fin da quell'activitad explichescha la scolasta che la successiun ei buca tier tut las colurs la medema. Ferton ch'il 10 ei la pli ferma ed igl 1 la pli fleivla lecra dils bastuns e dallas spadas, ei igl 1 da rosas e cuppas la pli ferma ed il 10 la pli fleivla lecra. 

 

Suenter quell'explicaziun fa la scolasta gruppas da 2-3 scolars e reparta a mintga gruppa in giug da troccas che cuntegn las cartas da tut las colurs (senza las troccas ed il narr). Ils students survegnan ussa l'incarica da sortir las troccas tenor colur e grondezia. Alla fin sa la scolasta controllar tier mintga gruppa, sche la successiun constat.

 

Idea: 

Suenter ch'ils students han empriu d'enconuscher la successiun dallas cartas, san els far il suandont giug, persuls ni en pèrs.

 

In student reparta las cartas cul tgau engiu en 4 retschas da 14 cartas. El astga silsuenter alzar ina dallas 56 cartas e metter ella el liug nua ch'ella s'auda. All'entschatta sa el eleger, tgei colur ch'el vul metter en tgei retscha. Per saver metter giu la carta, sto el alzar la proxima carta ch'el metta puspei el dretg liug. Il giug ei finius, cu el sto metter la carta el plaz dall'emprema carta ch'el ha tratg. Ussa sa il giugadur dumbrar las cartas ch'ein buc aunc buc viultas.

 

Igl ei era pusseivel da far ina concurrenza en classa. Tgi damogna da volver las pli biaras cartas? Damogna enzatgi da volver tut las cartas?  

G

Sligaziun

  Info grafica: carta narr

L'imperatura ei ina pli aulta trocca ch'igl imperatur.

CU

Il giavel ei ina pli ferma trocca che la mort.

SA

Il sulegl ei ina pli bassa trocca che la mort.

MP

Il pendiu ei ina pli fleivla trocca che las steilas.

EN

Igl aunghel ei ina pli aulta trocca che la glina.

AR

Il narr ei ina pli aulta trocca ch'ils inamurai.

SI

Il pader ei ina pli ferma trocca ch'igl imperatur.

IN

La forza ei ina pli fleivla trocca che la giustia.

EG

La gaglina ei ina pli aulta trocca ch'il truament.

LI

Il narr ei la pli bassa trocca.

AR

Il mund ei la pli aulta trocca. 

UN

Sligiaziun: CUMPAREGLIAR

Erklärung

Ils students legian las constataziuns e decidan, sch'ellas ein gestas ni fallidas. Els colureschan las constataziuns ch'ein fallidas e nodan ils plaid da sligiaziun silla lingia giusut. Silsuenter sa la scolasta dumandar: 

•

Tgei ha il plaid da sligiaziun cumparegliar da far culla construcziun?

•

Tgei vegn cumparegliau en quellas construcziuns?

•

Tgei specia da plaids ei centrala, cu ei vegn cumparegliau ni gradau?

•

Co senumnan ils grads da cumparegliaziun per tudestg?

Risposta: Positiv, Komparativ, Superlativ

•

Tgei construcziuns digl exercezi cuntegnan superlativs?

Risposta: las duas davosas 

•

Co vegnan ils adjectivs gradai per tudestg? Tgei semida?

•

Co vegnan ils adjectivs gradai per romontsch? Tgei semida?

Sco approfundaziun legian ils students en dus ni persuls il memo grammatical davart ils grads da cumparegliaziun dils adjectivs. 

H

Erklärung

All'entschatta sa la scolasta eleger dus students dalla classa e far vegnir els sin duas sutgas avon la classa. Ella posiziunescha ils students dies encunter dies, aschia ch'ils students vesan buc in l’auter. Silsuenter dat ella a mintga student duas tablas / dus fegls A5, nua che mintgamai in dils plaids 'JEU' e 'TI' ein nudai.

 

La scolasta tschenta ussa damondas als scolars. Ils dus students dattan risposta allas damondas cun tener ad ault la tabla che va tenor lur manegiar il meglier aprau. Ils auters students observan, sch'ils dus students ein dil medem meini. 

 

Las suandontas damondas ein pusseivlas: 

•

Tgi da vus saulta meglier?

•

Tgi da vus va pli tard a letg?

•

Tgi da vus va meglier cun auto?

•

Tgi da vus stat pli bugen el center?

•

Tgi da vus sa ir meglier cun skis?

•

Tgi da vus ei culturalmein pli interessaus interessada?

•

Tgi da vus ei pli religius/religiusa?

•

Tgi da vus ei pli marviglius/marvigliusa?

Silsuenter vegnan ils students parti en gruppas da treis. In student surpren mintgamai la rolla dil moderatur. El survegn las cartas dil giug che cuntegnan las damondas ch'el sa tschentar. Tschels dus students rispundan allas damondas cun tablas/fegls A5 che cuntegnan il plaid 'JEU' ni 'TI'. Suenter tschun damondas vegnan las rollas midadas, aschia che tuts treis han inaga giu la rolla dil moderatur. 

I

Sligaziun

Tgeinin ei il meglier cudisch che ti has legiu?

Tgeinin ei il pli legher giug che ti enconuschas? 

Tgeinin ei il pli trest film che ti has viu?

Tgeinina ei la mendra nota che ti has inaga fatg?

Tgeinins ein ils pli cars plaids ch'enzatgi ha inaga detg a ti?

Nua has ti passentau las pli bialas vacanzas?

Tgeinina ei la tratga la pli speciala che ti has inaga magliau?

Tgeinin ei il toc da teater il pli lungurus che ti has inaga mirau.

Erklärung

Ils students empleinan las largias cul superlativ dils adjectivs indicai. Silsuenter tschentan els las damondas a lur partenari ed il cuntrari. Las rispostas ch'il partenari dat, scrivan els el caum dasperas. Alla fin sa mintgin presentar el plenum la risposta la pli interessanta da siu partenari. 

 

 

Idea: Star en ina retscha: 

La scolasta numna in criteri. Sinquei ston ils students semetter en ina retscha risguardond l'indicaziun dalla scolasta. Criteris pusseivels ein:

•

grondezia dil tgierp

•

grondezia dils peis

•

vegliadetgna

•

lunghezia dils cavels

•

diember da fargliuns

•

habilitad da tschintschar romontsch ni auters lungatgs

Suenter mintga runda fa mintgin ina construcziun.  

Exempel: grondezia 

Anna: Jeu sun la pli pintga. 

Laura: Jeu sun pli gronda che Anna. 

Ben: Jeu sun pli gronds che Laura. 

J

Erklärung

Ils students dattan il giug en dus. Mintga pèr survegn in set troccas (mo las troccas dad in giug). Els repartan las troccas ulivamein (per ch'ei mondi si san ins prender ora il 10) e fuorman cun ellas in mun ch'els tegnan cul tgau engiu. Per dar il giug volvan els mintgamai il medem mument la carta ch'ei il pli sisum e mettan ella sin meisa. Il giugadur che ha l'aulta trocca gudogna ed astga metter las cartas giudem siu mun. Per regla damongnan las aultas troccas las bassas, en quei giug dat ei denton in'excepziun. Il bagat damogna il mund. Ein pia quellas duas cartas sin meisa, gudogna il bagat. Il giug cuoza aschi ditg, tochen ch'in giugadur ha tut las cartas. Igl ei era pusseivel da dar avon ina limita da temps e silsuenter dumbrar, tgi che ha las biaras cartas.

K

Sligaziun

  dialog   dialog
avon il giug 2 duront il giug 4
duront dar ora las cartas 1 suenter il giug 3

Erklärung

La scolasta declara che dar troccas ei in giug fetg communicativ. Ei vegn buca mo tschintschau avon, duront e suenter il giug, mobein era duront dar ora las cartas. Il 'tschintschar' ei ina part dil giug. Cun expressiuns specialas san ins dir al partenari tgei cartas ch'ins ha enta maun. Aschia sa lez decider, sch'el vul insumma dar il giug ni schar ir en las cartas.

 

Silsuenter teidlan ils students ils quater dialogs. Els decidan, cura che quei dialog savess ver giu liug e nodan la numera dil dialog el dretg caum dalla tabella. Alla fin sa la scolasta controllar il pensum e tschentar las suandontas damondas:

•

Tgi dat troccas?

•

Tgi dat ensemen?

•

Cu ha la famiglia dau la davosa ga troccas?

•

Tgi veva gudignau lezza ga?

•

Tgei expressiun speciala en connex cul 'tschintschar' veis vus gia udiu?

•

Tgi sevila? Daco?

•

Tgi fa buns egl emprem giug?

L

Erklärung

Ils students legian las expressiuns. Tut tenor sa la scolasta gidar a sclarir la capientscha da certs plaids. Silsuenter decidan els, en tgei fasa dil giug ch'ellas vegnan duvradas.

Sligaziun

 

avon il giug

duront il giug

suenter il giug

Tge manegeis, lein dar in scart?

x    

Jeu hai schuber nuot!

  x  

Tgi ei en roda da dar ora las cartas?

x    

Quei ei iu mal!

    x

Tgi entscheiva?

  x  

Quei astga buc esser ver!

  x  

Nus vein giu cletgun!

    x

Vus veis giu cartunas!

    x

Giavalen!

  x  

Nus vein fatg siat buns!

    x

M

Erklärung

Ils students lavuran en dus ni en pintgas gruppas. Els survegnan l'incarica da crear in cuort dialog che savess ver liug duront dar in giug (mulin, UNO, schah, ...). Ils students san eleger sezs, tgei giug che vegn daus en quei dialog. Els ein era libers quei che pertucca il cuntegn, els ston denton empruar d'integrar silmeins quater dallas expressiuns ch'els han empriu d'enconuscher el pensum precedent. Tut tenor ston els adattar las expressiuns per ch'ellas mondien aprau cun lur giug. Cu els han finiu il dialog, laian els curreger el dalla scolasta e spereparan per giugar il dialog.

N

Erklärung

Mintga gruppa presenta siu dialog alla classa. Alla fin san ils students che sesan el publicum mintgamai lignar, da tgei giug ch'ei setracta e dar in cuort resun davart la presentaziun.